Rêu Đẹp Nhất Vẫn Có Thể Tạo Ra Một Tác Phẩm Tệ — Đây Là Lý Do

Một bức tranh rêu có thể được làm từ những vật liệu rất đẹp và vẫn không tạo thành một tác phẩm đẹp. Đây là một trong những điều chúng tôi mất khá nhiều thời gian để nhận ra khi làm việc với rêu.

Một mảng rêu có kết cấu (texture) đẹp. Một khối rêu vón (moss bun) có hình dáng thú vị. Một sắc xanh tự nhiên rất đẹp. Một bề mặt khác có độ mềm, độ xốp và chiều sâu hấp dẫn. Khi đứng thật gần, từng phần đều có thể khiến người ta muốn chạm vào, nhìn kỹ hơn, hoặc đơn giản là nghĩ: "Loại rêu này thật đẹp." Nhưng sau khi lùi lại vài bước, toàn bộ tác phẩm có thể trở nên nặng nề, rời rạc hoặc khó nhìn.

Điều gì đã xảy ra? Không có vấn đề gì với vật liệu. Vấn đề nằm ở mối quan hệ giữa những vật liệu đó.

Vẻ đẹp vật liệu và bố cục là hai điều khác nhau

Đây là nơi chúng tôi bắt đầu phân biệt vẻ đẹp vật liệu (material beauty) và bố cục (composition).

Vẻ đẹp vật liệu là vẻ đẹp của từng vật liệu khi được nhìn như một cá thể: kết cấu, màu sắc, hình dáng, độ mềm, độ thô, mật độ, chất lượng bề mặt. Bố cục là cách tất cả những yếu tố đó tồn tại cùng nhau: cái nào lớn hơn, cái nào nhỏ hơn, cái nào nổi bật hơn, cái nào lùi lại, cái nào dẫn mắt, cái nào tạo khoảng nghỉ, cái nào liên kết với cái nào.

Một vật liệu đẹp có thể thu hút ánh mắt. Nhưng bố cục mới quyết định ánh mắt sẽ đi đâu sau đó.

Hãy tưởng tượng một cụm rêu vón (moss bun) rất đẹp. Đặt riêng nó trên nền trắng, nó có thể trở thành một vật thể rất hấp dẫn. Nhưng khi đưa nó vào một tác phẩm, câu hỏi không còn là "cụm rêu này có đẹp không", mà là: nó có vai trò gì trong tổng thể? Nó có phải là điểm nhấn (focal point) không? Nó có đang cạnh tranh với một mảng khác không? Nó có quá lớn so với những vùng xung quanh không? Nó có đủ khoảng thở không?

Con người không nhì từng vật liệu riêng lẻ — chúng ta nhìn mối quan hệ

Hệ thống thị giác của con người có xu hướng tổ chức các yếu tố thành nhóm và cấu trúc lớn hơn, dựa trên những nguyên lý như sự gần nhau, sự tương đồng, tính liên tục và sự thẳng hàng. Những phần tử rời rạc nhưng được sắp xếp theo một hướng liên tục có thể được mắt tổ chức thành một đường nét thống nhất, dù không có đường nào thực sự được vẽ ra.

Điều này rất dễ thấy trong tranh rêu. Đặt năm cụm rêu riêng lẻ theo một hàng ngang, ta thấy năm vật thể. Nhưng nếu thay đổi vị trí để chúng tạo thành một đường chéo, ta bắt đầu cảm nhận một hướng chuyển động — dù không có đường nào được vẽ, mắt vẫn tự tạo ra mối quan hệ giữa các điểm.

Từ đó, có một điều rất quan trọng: bố cục không nằm bên trong từng vật thể — nó nằm trong khoảng quan hệ giữa chúng.

Khi các vật liệu đẹp cạnh tranh nhau, tác phẩm trở nên nhiễu

Một trong những lỗi phổ biến khi làm tranh rêu là nghĩ rằng nếu một kết cấu đẹp, thêm nhiều kết cấu đẹp khác sẽ làm tác phẩm phong phú hơn. Không nhất thiết.

Giả sử có rêu tấm (flat moss), rêu vón (bun moss), rêu tuần lộc (reindeer moss), rêu màu ô liú, rêu xanh đậm, rêu sáng màu, rêu có kết cấu rất mạnh — tất cả đều đẹp. Nhưng nếu tất cả được phân bố với cùng mức độ nổi bật, tác phẩm có thể trở nên nhiễu về thị giác. Không phải vì có quá nhiều vật liệu, mà vì không có thứ bậc: không có vùng chính, vùng phụ, vùng điểm nhấn nhỏ. Mắt không biết thứ gì quan trọng nhất.

Sự phong phú mà không có thứ bậc sẽ trở thành nhiễu. Đây cũng chính là chủ đề chúng tôi từng nói đến trong series Điểm Nhấn (Focal Point), ở phần lỗi phổ biến nhất: khi mọi thứ đều đẹp — một tác phẩm không cần ít vật liệu đẹp hơn, nó cần một thứ bậc rõ ràng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao rêu đẹp vẫn có thể tạo ra một tác phẩm không đẹp?
Vì vẻ đẹp của một vật liệu là thuộc tính của riêng nó, còn vẻ đẹp của một tác phẩm đến từ mối quan hệ giữa các vật liệu — thứ bậc, khoảng cách, sự tương phản và nhịp điệu giữa chúng, chứ không phải bản thân từng vật liệu.

Làm sao để biết một tác phẩm có "quá nhiều thứ đẹp" hay không?
Một dấu hiệu rõ là khi lùi lại nhìn tổng thể, mắt không biết nên nhìn vào đâu trước. Nếu mọi vùng đều nổi bật ngang nhau, tác phẩm thường thiếu thứ bậc chính-phụ-điểm nhấn.

Có phải rêu càng nhiều loại thì tác phẩm càng phong phú không?
Không hẳn. Sự phong phú chỉ có giá trị khi đi kèm thứ bậc rõ ràng — nếu không, càng nhiều loại rêu đẹp lại càng dễ khiến tác phẩm trở nên nhiễu.

Bài tiếp theo trong series này nói về điều gì?
Phần 2 đi sâu vào một hiểu lầm phổ biến khác: nhiều người nghĩ điểm nhấn là miếng rêu đẹp nhất, nhưng thực ra nó là một mối quan hệ — được tạo ra bởi khoảng trống và những gì xung quanh nó.

Vẻ đẹp của vật liệu chỉ là điểm khởi đầu. Phần tiếp theo của series sẽ nói về điều thực sự tạo nên một điểm nhấn trong tranh rêu — và vì sao đó không phải là miếng rêu đẹp nhất trong tác phẩm.

Series "Vẻ Đẹp Vật Liệu vs. Bố Cục"

Bài này là phần một trong chuỗi 3 bài về vẻ đẹp vật liệu và bố cục trong tranh rêu:

1. Rêu Đẹp Nhất Vẫn Có Thể Tạo Ra Một Tác Phẩm Tệ — Đây Là Lý Do — bài này
2. Điểm Nhấn Của Một Tác Phẩm Không Nằm ở Miếng Rêu Đẹp Nhất
3. Điều Không Ai Dạy Bạn Khi Mới Bắt Đầu Làm Tranh Rêu

Nôi Studio — Tranh rêu nghệ thuật
noistudiovn.com
0938 054 023
8i Cư xá Phan Đăng Lưu, Gia Định, TP.HCM