Bí Mật Của Một Tác Phẩm Tranh Rêu "Có Hồn" Không Nằm Ở Việc Giống Thật
Share
Có một thời điểm, khi bắt đầu làm tranh rêu, chúng ta thường nghĩ một tác phẩm đẹp là tác phẩm càng giống tự nhiên càng tốt. Một khu rừng phải giống một khu rừng. Một dòng suối phải giống một dòng suối. Vì thế, chúng ta tìm một hình ảnh thật đẹp, rồi cố tái tạo lại nó bằng rêu.
Vì sao chúng ta luôn muốn làm giống tự nhiên
Phản xạ này rất dễ hiểu. Chúng ta lớn lên với quan niệm một thứ đúng là thứ giống với nguyên mẫu — một bức vẽ đẹp là bức vẽ giống vật thật, một tấm ảnh đẹp là tấm ảnh ghi lại chính xác cảnh vật. Rất tự nhiên khi chúng ta mang chuẩn mực đó vào làm tranh rêu: càng giống ảnh tham chiếu, tác phẩm càng tốt.
Nhưng theo đuổi sự giống nhau một cách quá cặn kẽ thường phản tác dụng. Một tác phẩm được làm để khớp từng chi tiết với ảnh thường rất chính xác về mặt kỹ thuật nhưng lại thiếu sức sống một cách kỳ lạ — từng chiếc lá được đặt đúng vị trí, từng phiến đá được tái hiện, nhưng không có gì khiến người xem cảm thấy thật sự đang đứng giữa một khu rừng. Đó là vì sự giống nhau và cảm giác tự nhiên không phải cùng một đích đến — dồn hết sức cho điều này đôi khi lại âm thầm làm yếu đi điều kia.
Tự nhiên nằm trong mối quan hệ, không nằm trong chi tiết
Càng làm lâu, người làm tranh rêu càng nhận ra: tự nhiên không nằm trong những chi tiết ta nhìn thấy. Tự nhiên nằm trong mối quan hệ giữa những chi tiết đó.
Nhìn một ruộng bậc thang, ta có thể cố tái tạo từng thửa ruộng, từng đường cong, từng mảng màu — đó là sao chép. Nhưng ta cũng có thể đọc nó theo một cách khác: phân lớp → thay đổi cao độ → đường bao (contour) → dòng chảy → nhịp điệu — đó là đọc hiểu nguyên lý.
Một tác phẩm không cần giống một khu rừng cụ thể để khiến người xem cảm thấy đó là một khu rừng. Nó có thể hoàn toàn trừ tượng, nhưng chỉ bằng cách tổ chức mảng sáng tối, khoảng trống, đường cong, cao độ và mật độ, người xem vẫn cảm nhận được điều gì đó rất tự nhiên.
Từ sao chép đến chuyển ngữ
Đây là một thay đổi rất nhỏ trong cách suy nghĩ, nhưng tạo ra khác biệt rất lớn trong quá trình sáng tạo. Sao chép bắt đầu bằng hình ảnh. Thiết kế bắt đầu bằng nguyên lý.
Những nguyên lý đọc được từ ruộng bậc thang — phân lớp, cao độ, dòng chảy — sau đó được chuyển sang ngôn ngữ của rêu. Rêu không còn chỉ là vật liệu để "lấp đầy hình". Nó trở thành phương tiện để tạo khối, khoảng trống, nhịp điệu, chuyển động, chiều sâu, sự chuyển tiếp.
Tác phẩm cuối cùng có thể không giống ảnh tham chiếu (reference) ban đầu. Nhưng nó vẫn mang trong mình cấu trúc của ảnh tham chiếu đó. Đó chính là khác biệt giữa sao chép tự nhiên (copying nature) và chuyển ngữ tự nhiên (translating nature).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao một tác phẩm tranh rêu không cần giống hệt một cảnh tự nhiên cụ thể để vẫn tạo cảm giác tự nhiên?
Vì cảm giác tự nhiên đến từ mối quan hệ giữa các chi tiết — nhịp điệu, dòng chảy, khoảng trống, sự thay đổi cao độ — chứ không phải từ việc sao chép chính xác từng chi tiết riêng lẻ.
Sao chép tự nhiên (copying nature) và chuyển ngữ tự nhiên (translating nature) khác nhau như thế nào?
Sao chép bắt đầu từ hình ảnh và cố tái tạo từng chi tiết. Chuyển ngữ bắt đầu từ nguyên lý — phân lớp, cao độ, dòng chảy, nhịp điệu — rồi chuyển các nguyên lý đó sang ngôn ngữ của rêu.
Đọc nguyên lý của một cảnh tự nhiên nghĩa là gì?
Là nhìn ra cấu trúc đằng sau hình ảnh — ví dụ với ruộng bậc thang là sự phân lớp, thay đổi cao độ, đường bao và dòng chảy — thay vì chỉ chú ý vào từng chi tiết bề mặt như màu sắc hay hình dáng cụ thể.
Phần tiếp theo nói về điều gì?
Phần 2 đi sâu vào lý do một tác phẩm không cần chi tiết như thật vẫn có thể cảm giác tự nhiên hơn một tác phẩm nhiều chi tiết — và cách rêu tham gia vào tư duy thiết kế chứ không chỉ là vật liệu phủ lên.
Nôi Studio — Tranh rêu nghệ thuật
noistudiovn.com
0938 054 023
8i Cư xá Phan Đăng Lưu, Gia Định, TP.HCM